Doelgroep: groep 8
Sectie: geschiedenis
Sectie: thema tweede wereldoorlog
Geschreven door: juf Naomi

Nederland tijdens de oorlog

Dan is het oorlog, ook in Nederland.

Het Duitse leger viel ons land binnen op 10 mei 1940. Het ging razendsnel. Op de stad Rotterdam werden bommen gegooid. Het centrum van de stad veranderde in een rokende puinhoop. Als je daar woonde, was van het ene op andere moment je huis er niet meer. Sommige ouders raakten hun kinderen kwijt en kinderen zagen hun ouders gewond liggen. Er werd hevig gevochten door Nederlandse soldaten. De Nederlandse tegenstand moest stoppen. Toen Hitler zei dat hij ook Utrecht en andere steden zou bombarderen, gaf Nederland zich over.

Meer dan 250.000 Nederlanders zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog omgekomen. Het totaal aantal doden over de gehele wereld wordt geschat op 55.000.000 mensen. (55 miljoen)

Samenwerken

Horen, zien en zwijgen.

In het begin van de oorlog dachten veel mensen: Laten we het eerst maar eens aankijken. Er waren ook mensen die dachten dat de Duitsers het zo gek nog niet deden. Ze hielpen de Duitsers en werkten ook voor hen. Er was in Nederland een politieke partij waarin de mensen dezelfde ideeën als de nazi's hadden. De Nationaal Socialistische Beweging, de N.S.B. Ze waren vrienden van de Duitsers. De Duitsers, dat zijn de betere mensen. Wij horen daar ook bij', zeiden ze. Ze hoopten dat ze op die manier de macht in Nederland konden krijgen. Ze hielden de mensen in de gaten en gingen na of ze zich wel aan de regels van de bezetters hielden. De N.S.B.-ers kon je herkennen aan hun zwarte pakken. Met stampende laarzen marcheerden ze door de straten. Sommige mensen noemden hen landverraders.Je kon ze overal tegenkomen. Op school, in de winkel en op het werk. Door hun verraad zijn veel landgenoten door de Duitsers opgepakt en vermoord. Het kon gebeuren dat je niemand meer durfde te vertrouwen. Dat je moest oppassen wat je zei, omdat je buurman lid was van de N.S.B.

Verzet

In het verzet.

Hier en daar waren er mensen die tegen elkaar zeiden: 'Het kan zo niet doorgaan. We moeten ons verzetten.' Dat deden ze op allerlei manieren. Vaak met gevaar voor eigen leven. In het geheim kwamen deze mannen en vrouwen bij elkaar. De één wist meestal niet wat de ander deed. Vaak hadden ze ook andere namen. Schuilnamen noemen we dat. Door het gebruiken van de schuilnamen konden de mensen in het verzet bijna niets over elkaar vertellen wanneer ze opgepakt werden door de Duitse soldaten. Verzetsstrijders hielpen onderduikers aan een nieuwe naam en een nieuw adres. Ze zorgden voor eten en drinken voor mensen die dat echt nodig hadden. Er waren ook Joodse mensen die in het verzet zaten. Achtduizend mensen uit het verzet hebben de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Voor hen is in Loenen een ere- veld aangelegd. Ze zijn doodgeschoten door Duitse soldaten of omgekomen in een concentratiekamp. Andere verzetsstrijders zijn begraven op begraafplaatsen in Arnhem, Oosterbeek en Heteren en ook op andere plaatsen in Nederland.

De krant en de radio.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wisten de mensen niet precies meer wat er allemaal gebeurde in Nederland en in de rest van Europa. Kranten die eerlijk nieuws gaven, waren er niet meer. Alleen de kranten die schreven wat de Duitse soldaten goedkeurden, mochten gemaakt worden. Daarom begonnen kleine groepjes mensen eigen krantjes te maken die ze stiekem aan elkaar doorgaven.

Meestal bestonden deze krantjes maar uit één of twee blaadjes. Sommige kranten die toen zijn opgericht, bestaan nu nog, zoals Het Parool, Trouw en het weekblad Vrij Nederland. Alle mensen moesten hun radio inleveren.

Sommigen deden dat niet. Ze konden daarvoor wel straf krijgen, maar dat maakte ze niets uit.. Zij luisterden stiekem naar Radio Oranje. Radio Oranje verzorgde uitzendingen vanuit Engeland en gaf allerlei boodschappen door over de toestand in de wereld.

Geen keuze

De Jodenster.

In de Tweede Wereldoorlog werden bepaalde mensen bedreigd. Zoals zigeuners en mensen, die anders dachten dan de bezetters.

Hitler had alle politieke partijen die het niet met hem eens waren, verboden. Misschien ken je het verhaal van Anne Frank en andere Joodse mensen die apart werden gezet. Als mensen apart behandeld worden, noemen we dat discriminatie. De nazi's gaven in de Tweede Wereldoorlog de Joden de schuld van allerlei problemen. Tegen hen werd gezegd: 'Jullie zijn niet veel waard. Jullie horen hier niet'. Joodse kinderen mochten niet meer naar een gewone school, samen met de andere kinderen. Ze werden apart gezet. Er werden bordjes voor de ramen gehangen met 'Verboden voor Joden' erop. Wandelen in het park mocht ook niet meer. Weer een poosje later moesten ze een gele Davidsster met het woord Jood erop op hun jas dragen, zodat iedereen kon zien dat ze Joden waren. Dat was makkelijker bij het discrimineren.

Anne Frank.

Anne Frank was een Joods meisje dat in de Tweede Wereldoorlog moest onderduiken samen met haar vader,

moeder en zusje Margot. Onderduiken betekent dat je je moet verstoppen voor een hele lange tijd. Zij brachten alle Joodse mensen en mensen die het niet met de Duitsers eens waren naar concentratiekampen. In de kampen werden veel mensen gedood. De volwassenen, maar ook veel kinderen die daar gevangen werden gehouden, werden heel slecht behandeld. Ook hierdoor stierven er veel mensen. De familie Frank probeerde aan dit lot te ontsnappen door onder te duiken. In een huis aan de Prinsengracht in Amsterdam doken ze onder samen met de familie van Daan en meneer Dussel. Twee jaar hebben ze er gewoond. Het was een moeilijke tijd. Anne moest de hele dag stil zijn, ze mocht nooit naar buiten en altijd leefde ze in angst.

Over die tijd in het Achterhuis, zo werd hun schuilplaats genoemd, schreef ze in haar dagboek. Daarin vertelt ze wat het betekent om ondergedoken te zitten en niet meer vrij te zijn. Na twee jaar werden Anne en de anderen ontdekt en naar een kamp in Duitsland gebracht. Vlak voordat de oorlog afgelopen was is Anne daar gestorven. Alleen haar vader heeft de oorlog overleefd. Toen Anne's dagboek werd gevonden bleek het een heel mooi en belangrijk verhaal geworden te zijn. Er is een boek van gemaakt en heel, heel veel mensen over de hele wereld hebben het gelezen. In het huis waar Anne Frank ondergedoken was is nu een museum, het Anne Frank Huis. Je kunt er naar toe om te kijken hoe Anne er woonde en er is een tentoonstelling over de geschiedenis van de familie Frank.

Concentratiekampen.

Op het laatst moesten de Joden allemaal in een aparte wijk wonen. Ze werden opgeroepen om zich te melden of opgepakt op straat. Ze werden gevangen gehouden in het Kamp Westerbork in Drenthe. Vanuit Westerbork werden ze met lange treinen weggevoerd naar de concentratiekampen in Duitsland en Polen. Daar werden ze gevangen gehouden of vermoord in gaskamers. De meesten van hen zijn er niet levend uitgekomen. Voor 104.000 Joodse mensen in ons land betekende de oorlog het einde van hun leven. De overlevenden zijn nog verdrietig als ze er aan denken. Ook nu nog. Ook al is de Tweede Wereldoorlog al lang voorbij.

Aanpassen

De smaak van chocola.

Oorlog kost ontzettend veel geld en grondstoffen. Veel dingen waar die grondstoffen inzitten, zoals metalen voorwerpen, werden door de bezetters ingepikt. De koperen klokken werden uit de kerktorens gehaald en naar de fabrieken in Duitsland vervoerd. Er werden wapens van gemaakt. Auto's en fietsen werden afgepakt. Gewone alledaagse produkten werden schaars.

Zoals eten, warme kleren, schoenen, zeep en brandstof voor de kachel en de bakkersoven. Chocola was helemaal niet meer te krijgen. Sommige mensen waren vergeten hoe het smaakte. De dagelijkse boodschappen zoals brood en suiker waren op de bon. Dat betekende dat je kleine porties kreeg tegen inlevering van de bonnen. Natuurlijk moesten de mensen er ook nog voor betalen.

De hongerwinter.

Vooral in het laatste oorlogsjaar, was er haast niets meer te krijgen. Veel mensen leden honger. Die periode noemen we de Hongerwinter. Veel mensen uit het westen van het land gingen op hongertocht. Bij de boeren probeerden ze graan of aardappelen te kopen of te ruilen tegen sieraden en andere waardevolle goederen. In de steden moesten de mensen naar gaarkeukens. Dat waren centrale keukens waar ze een pannetje soep konden halen. De soep was vaak niet meer dan heet water met een paar koolbladen erin. Ook was er gebrek aan brandstof voor de kachels in de huizen en voor het koken.

De Hongerwinter was ook ontstaan doordat de Duitsers de wegen en spoorlijnen van de landbouwgebieden in Groningen en Drenthe naar het dichtbevolkte westen van het land hadden afgesneden. Zo kon er geen voedsel worden vervoerd. Het afsnijden van de aanvoerlijnen (wegen en spoorlijnen) was een wraakactie van de Duitsers omdat de Nederlandse regering in Londen tijdens de Operatie Market Garden had opgeroepen tot een spoorwegstaking.
Een groot deel van het spoorwegpersoneel heeft hieraan meegedaan. Door deze Hongerwinter zijn meer dan 15.000 mensen omgekomen.

Werkblad Nederland tijdens de oorlog

Nederland tijdens de oorlog

1. Wie vielen ons land binnen en op welke datum?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

2. Waarom gaf Nederland zich over?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

3. Hoeveel Nederlanders zijn er omgekomen tijdens de oorlog?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

Krant en radio

1. Hadden de mensen radio, waarom wel of waarom niet?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

2. De kranten waren niet altijd eerlijk en daardoor maakten de mensen zelf krantjes. Sommige van die kranten bestaan nu nog. Welke kranten zijn dat?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

Joden

1. Wat moesten de Joden dragen en waarom?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

2. De Joodse kinderen mochten iets niet meer, wat was dat?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

Anne Frank

1. Wie was Anne Frank?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

2. Anne Frank zat ondergedoken in het achterhuis, daar schreef ze in een dagboek. Wat schreef ze?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

3. Anne Frank werd daar toch gevonden en werd naar een concentratiekamp gebracht. Heeft ze dat overleefd?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

Concentratiekampen

1. De Joden werden weggevoerd naar concentratiekampen.
Hoe werden ze daar heengebracht?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________

2. In welke landen zaten de concentratiekampen?

_______________________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________________